أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

452

قانون ( فارسى )

اگر بخواهيم زرداب تخليه شود ، سقمونيا را به كار مىبريم . در اين شرايط بايد چيزى مثل « هليله » را كه از لحاظ كيفيت با داروى تخليه‌دهنده مخالف و در ايجاد اسهال با آن موافق است و يا لااقل مانع اسهال نمىگردد با داروى ياد شده بياميزيم . چنانچه بعد از تخليه سوء مزاجى روى دهد ، داروى آميزه بايد از آن جلوگيرى كند . كسانى كه در اندرون بدن ورم‌هائى دارند « 230 » ، بر اثر اسهال و قى ناتوان مىشوند . اگر دراين‌مورد ناگزير از تخليه كردن باشى ، داروهائى مانند لبلاب ، هرطمان ، بسپايك ، خيار چنبر ( فلوس ) و امثال آن را به كار ببر . بقراط مىفرمايد : « وضع لاغر اندامان براى قى كردن مساعدتر است ؛ مزاج آنها قى را به آسانى مىپذيرد . پس تصفيهء اندام آنها در بهار و تابستان و پائيز بايد از طريق قى كردن باشد ولى در زمستان نه ! » . براى كسى كه بنيه‌اش در حد اعتدال بين فربهى و لاغرى است اسهال مفيدتر از قى كردن است و اگر لزوم قى كردن پيش آيد بهتر است آن را در تابستان انجام دهد و اگر ناگزير نباشد بايد از آن دورى جويد و قبل از اسهال و قى ، خلط دفع شدنى را لطيف و مجارى را گشاد و باز كند « 231 » تا بر اثر اسهال و قى خسته نشود . بدان كه بهترين تدبير آنست كه مزاج را به لينت عادت دهيم تا به آسانى اسهال و قى كند و به داروى قوى نيازمند نباشد . اسهال و قى براى كسانى كه مراق شكمشان بسيار كم توان و بىگوشت است بسيار سخت و خسته‌كننده و خطرناك است « 232 » . داروى قىآور در برخى حالات به داروى اسهال‌دهنده تبديل مىشود و آن در حالاتى است كه : معده نيرومند باشد ، دارو بر شكم خالى و در موقع گرسنگى شديد به درون بدن وارد شود ؛ معده بيمار ذرب يا نرم باشد « 233 » ؛ بيمار به قى كردن عادت نداشته باشد و سرانجام دارو داراى گوهر سنگين باشد و زود پائين رود .

--> ( 230 ) - در اينجا منظور از ورم در دستگاه گوارش است كه ممكن است به صورت ورم و التهاب در معده ( گاستريت ) يا ورم و التهاب در دوازدهه ( دوئودنيت ) ، التهاب و ورم در روده كوچك يا در روده بزرگ پيش آيد . ( 231 ) - نسخه انگليسى : « خلط بايد نرم و رقيق شود و همچنين عروق خونى و مجارى دفع گشاد و بازگردند » . ( 232 ) - شايد منظور از خطرناك بودن ، توجه به پاره شدن ديوارهء شكم بر اثر فشار حاصل در هنگام قى يا اسهال باشد كه در اين صورت عوارض آن به صورت فتق ديواره شكم ظاهر مىگردد . ( 233 ) - باحتمال قوى منظور از ذرب در اينجا آتونى ( Atonie ) معده مىباشد .